Η νοσταλγία, μια έντονη επιθυμία για το παρελθόν, είναι ένα γλυκόπικρο συναίσθημα που, όπως δείχνουν οι έρευνες, κάνει καλό στους ανθρώπους. Η νοσταλγία προάγει την ευεξία του ατόμου αυξάνοντας την αίσθηση του νοήματος και δίνοντας θετική προοπτική για το μέλλον. Πριν δούμε τα γνωρίσματα της νοσταλγίας και το πώς προάγει την ευεξία του ατόμου, ας στραφούμε πρώτα στην ιστορία αυτής της έννοιας.
Η λέξη νοσταλγία ακούγεται ελληνική. Όμως, είναι μόνο ένας ελληνογενής ιατρικός όρος για μια πάθηση που εμφανίζεται όταν κάποιος είναι μακριά από το σπίτι του. Τον όρο εισήγαγε ο Ελβετός γιατρός Johannes Hofer στη διδακτορική του διατριβή το 1688. Το αντικείμενο της διατριβής ήταν αυτό που ο Hofer ονόμασε νοσταλγία στη βάση των ελληνικών λέξεων νόστος, που σημαίνει επιστροφή στην πατρίδα και άλγος που σημαίνει πόνος. Η νοσταλγία αναφερόταν στον πόνο που γεννά η επιθυμία για επιστροφή στην πατρίδα. Ο Hofer περιέγραψε περιπτώσεις ατόμων που όταν βρίσκονταν μακριά από το σπίτι τους υπέφεραν από έντονα συμπτώματα όπως αδυναμία ή υψηλό πυρετό και φαινόταν να πεθαίνουν. Τα συμπτώματα σταματούσαν όταν τα άτομα αυτά επέστρεφαν στο σπίτι τους.
Το μεγάλο ενδιαφέρον των κοινωνικών, κυρίως, επιστημόνων για τη νοσταλγία εμφανίστηκε από το τέλος του 20ου αιώνα και μετά. Διαπίστωσαν ότι η νοσταλγία είναι κάτι πιο γενικό από τη λαχτάρα για την επιστροφή στην πατρίδα και ότι φέρνει οφέλη σε εκείνους που τη βιώνουν. Όπως φάνηκε, οι άνθρωποι αντιλαμβάνονται τη νοσταλγία με τον ίδιο τρόπο παντού, ανεξάρτητα από τη γλώσσα, τη χώρα κατοικίας ή τον πολιτισμό του καθενός. Πώς την αντιλαμβάνονται; Ως μια έντονη επιθυμία για το παρελθόν. Πρόκειται για ένα γλυκόπικρο συναίσθημα, όπου τα θετικά χαρακτηριστικά κυριαρχούν απέναντι στα αρνητικά.
Η νοσταλγία είναι ένα συναίσθημα οικείο στους ανθρώπους. Οι άνθρωποι νοσταλγούν τουλάχιστον από την ηλικία των 8 ετών. Οι περισσότεροι νοσταλγούν τουλάχιστον μια φορά την εβδομάδα, οι μισοί μάλιστα βιώνουν νοσταλγία δύο ή και περισσότερες φορές την εβδομάδα.
Τι νοσταλγούν οι άνθρωποι; Συνήθως νοσταλγούν πρόσωπα ή καταστάσεις από το παρελθόν, όπως κοντινά άτομα, συγκεκριμένα βιώματα όπως διακοπές, ίσως και περιόδους της ζωής τους όπως παιδική ηλικία ή αντικείμενα όπως συγκεκριμένα ρούχα. Στις αναπολήσεις αυτές, ο εαυτός έχει συνήθως πρωταγωνιστικό ρόλο.
Αφορμές για νοσταλγία; Πολλές. Μια τέτοια είναι οι κοινωνικές συναντήσεις και συγκεντρώσεις, όπως ένα οικογενειακό τραπέζι. Μια άλλη έχει βάση στις αισθήσεις, δηλαδή η νοσταλγία μπορεί να προκαλείται από γεύσεις, μυρωδιές, μουσικές.
Αποτελέσματα της νοσταλγίας; Στηρίζει και προάγει την ευεξία του ατόμου. Πώς; Να θυμηθούμε ότι όταν κάποιος νοσταλγεί, ο εαυτός είναι συνήθως πρωταγωνιστής σε αυτές τις μνήμες. Τα γεγονότα που νοσταλγεί κάποιος έχουν συνήθως θετική χροιά. Έτσι, μέσα από ένα νοσταλγικό βίωμα η θετικότητα του βιώματος εξαπλώνεται και στον εαυτό, στο παρελθόν του αλλά και στις προοπτικές του για το μέλλον. Επίσης, η νοσταλγική αναπόληση σημαντικών στιγμών από τη ζωή του καθενός δίνει την αίσθηση ότι κάποιος έζησε και έχει να θυμάται πράγματα που αξίζουν. Αυτό δίνει την αίσθηση του νοήματος. Τέλος, οι νοσταλγικές αναπολήσεις περιέχουν συνήθως και άλλα πρόσωπα εκτός από τον εαυτό. Αυτό κάνει τα άτομα να αισθάνονται ότι συνδέονται με άλλους ανθρώπους και ότι καλύπτεται η ανάγκη τους να ανήκουν κάπου.
Όπως είδαμε, οι άνθρωποι νοσταλγούν με πολλές αφορμές. Και όταν νοσταλγούν, νιώθουν καλά, νιώθουν συνδεδεμένοι με τους άλλους και αισθάνονται ότι η ζωή έχει νόημα. Άλλωστε, για να έχει κάποιος την αίσθηση του νοήματος δεν χρειάζονται και τόσα πολλά. Αναλογιστείτε το: Μπορεί να αρκεί και η (νοσταλγική) αναπόληση ενός αγαπημένου φαγητού από την παιδική ηλικία, όπως τηγανητές πατάτες, μαζί με όλο το περιβάλλον σκηνικό, την προετοιμασία, τα άτομα, τους διαλόγους, τις μυρωδιές, τους ήχους. Δεν φέρνουν όλα αυτά μια αίσθηση θαλπωρής, ξενοιασιάς, μοιράσματος και, τελικά, την αίσθηση του νοήματος;
Γιώργος Αμπακούμκιν
Καθηγητής Κοινωνικής Ψυχολογίας, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας
Πηγή: http://happylifemag.com
